Forsíða

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search

Velkomin á Wikipediu

 

Handbók

Gæðagreinar / Úrvalsgreinar

Kynning fyrir byrjendur

Potturinn

Hér geta allir tekið þátt í að byggja upp ítarlegt alfræðirit á íslensku.
Íslenska Wikipedia fór í gang 5. desember 2003 og telur núna 46.066 greinar.

Grein mánaðarins
Burying Plague Victims of Tournai.jpg

Svartidauði (eða svarta fárið) var einn skæðasti heimsfaraldur sögunnar og náði hámarki í Evrópu um miðja 14. öld. Almennt er talið að sýkillinn hafi verið bakterían Yersinia pestis sem veldur Kýlapest. Margir telja að sjúkdómurinn hafi borist frá Asíu og breiðst út með rottum. Áætlað hefur verið að um 75 milljónir manna alls hafi látist úr farsóttinni, þar af í Evrópu 25–30 milljónir, eða þriðjungur til helmingur íbúa álfunnar á þeim tíma.

Pestin gekk um alla Evrópu á árunum 13481350 en barst þó ekki til Íslands þá, sennilega einfaldlega vegna þess að engin skip komu til Íslands þau tvö ár sem pestin geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki messuvín.

Pestin kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi, þar sem hún gekk 1402-1404. Sóttin gaus aftur upp í Evrópu hvað eftir annað fram á 18. öld en varð þó aldrei eins skæð og þegar hún gekk fyrst yfir.

Á síðari tímum hafa komið fram efasemdir um að plágubakterían hafi valdið svartadauða á Íslandi. Ástæðurnar eru meðal annars þær að svartidauði fór um Ísland eins og eldur í sinu þó að landið væri laust við rottur, að útbreiðsla sjúkdómsins var einum mánuði of snemma.

Eldri greinarTilnefna grein mánaðarins
Sjá hvað fleira gerðist 16. desember
Mynd dagsins
Snið:Mynd dagsins/desember 2018
Heilagur Patrekur
  • … að á bilinu 0,007% til 3% fullorðins fólks þjáist af síþreytu?
  • … að Jamal Khashoggi, sádi-arabískur blaðamaður sem var nýverið myrtur í Istanbúl, tók nokkur viðtöl við Osama bin Laden á níunda og tíunda áratugnum?
  • … að Heilagur Patrekur, verndardýrlingur Írlands (sjá mynd), var enskur en ekki írskur?
  • … að Lee Harvey Oswald, banamaður Johns F. Kennedy Bandaríkjaforseta, hafði hlotið ríkisstyrk frá Bandaríkjastjórn til að snúa heim til Bandaríkjanna eftir að umsókn hans um ríkisborgararétt í Sovétríkjunum var hafnað?
  • … að næfurfuru er oft plantað við hof og í opinberum görðum í austurlöndum þar sem hún er táknræn fyrir langlífi?
Efnisyfirlit


Systurverkefni  Wikimedia Foundation hýsir einnig önnur verkefni: